Als wij God zijn, wat is dan waarheid?

Kijk naar het debat over asiel: twee kampen, beide absoluut zeker van hun gelijk, geen gemeenschappelijke werkelijkheid meer. Kijk naar Gaza: iedere partij met haar eigen feiten, haar eigen slachtoffers, haar eigen gerechtvaardigde woede. Kijk naar het klimaat, naar populisme: overal hetzelfde patroon. Niet een meningsverschil over oplossingen, maar een fundamenteler probleem: we delen geen waarheid meer. Ieder construeert zijn eigen realiteit.

Dat is niet toevallig. We leven in een tijd waarin niemand meer iemand anders hoeft te vertellen wie of wat hij is. Je bepaalt je eigen identiteit, je eigen realiteit, je eigen waarheid. Het is de lucht die we inademen.

Genesis zei nog dat wij als God wilden zijn. Tegenwoordig zeggen we het gewoon:

“Yes, I AM too.”

Alle goden deugen

En goden hebben geen gebreken; die hebben mensen. Als je god bent, ben je per definitie goed. En als iedereen god is, deugt iedereen. Rutger Bregman schreef er een bestseller over, niet omdat het bewezen is, maar omdat het zo aangenaam klinkt. De meeste mensen deugen. Scholen schaffen scores af. Voetbalteams spelen zonder uitslag. Jij bent go(e)d, Zij is go(e)d, Hij is go(e)d, we zijn allemaal go(e)d!

Wie durft tegen go(e)d in te gaan?

“God is good!” “All the time!” “All the time, God is good!”

En omdat bij goden alles mogelijk is, zeggen we hardop “Het kan wél.” Het is welliswaar nog niet volbracht, maar yes we can! Want wij zijn go(e)d, en doen go(e)d, en wij go(e)den samen sterker verder met fatsoen!

Feel good, do good. Het klinkt als een deugd. Het voelt als thuis. Want wie wil er weg uit een wereld die voortdurend bevestigt hoe goed je bent? Er is geen uncomfortable truth in de wereld van feel good, do good. Het is als Hotel California: “You can check in any time you like, but you can never leave.” De fuik sluit zich comfortabel, voelt zelfs prettig, zacht, bevestigend en behaagelijk.

Maar er zit iets diepers onder: Dummheit, althans de theorie daarvan! De fuik berooft je van zelfstandigheid, niet door gebrek aan intelligentie, maar domheid is de prijs van het gevoel, het comfort. Wie zich go(e)d wil voelen, geeft vroeg of laat zijn zelfstandigheid, zijn vrijheid en zijn eindigheid op; kritisch denken wordt onmogelijk!

En precies hier zit de bittere ironie. Dummheit belooft vrijheid: jij bent goddelijk, jij hebt macht, jij spreekt dingen in bestaan. Maar wat Dummheit levert is afhankelijkheid. Jij geeft je oordeel over aan de beweging, de ideologie, de prediker, het platform. Je denkt een god te worden. Je wordt een klant.

Dietrich Bonhoeffer noemde dit in 1943 de theorie der Dummheit. Met de waarschuwing: achter de Dummheit staat altijd Macht. En de Macht heeft jouw Dummheit nodig.

“Goedkope genade is de doodsvijand van onze kerk.” Dietrich Bonhoeffer, Nachfolge (1937)

Goedkope genade en Dummheit zijn niet alleen een cultureel fenomeen. Ze hebben een thuisbasis gevonden. Want de kerk die Bonhoeffer waarschuwde heeft die waarschuwing niet gehoord.

Earl Paulk zegt het zo: “Just as dogs have puppies and cats have kittens, so God has little gods… Until we comprehend that we are little gods and we begin to act like little gods, we cannot manifest the Kingdom of God.” Bill Johnson zei “As He is, so are we” terwijl Kris Vallotton tegen zijn gemeente zei: “Yeah, big ‘G’ is God and you are little ‘g’, you’re a little ‘g’ god.”

We zijn niet alleen go(e)d, WIJ ZIJN godenzonen! Van Redding tot Frontrunners, van megakerk tot YouTube-kanaal en TikTok, op zondagochtend en alle dagen van de week: de boodschap is overal dezelfde; you are go(e)d!!

Wat kan een zich go(e)d voelende, go(e)d gelovige Dumme nog verdragen? Zeker als ze omringd zijn door leraren die ze vertellen wat ze willen horen? Paulus wist dat. Bonhoeffer wist dat.

“God weet dat op de dag dat u daarvan eet, uw ogen geopend zullen worden en dat u als God zult zijn, goed en kwaad kennende.”

Het is de oudste leugen in de meest pure vorm, gesproken door de slang in Genesis 3:5, recht voor z’n raap: “uw ogen zullen geopend worden en u zult zijn als God.” Het is niet oud nieuws. Het is het nieuws van vandaag.

De fuik fluistert het. Het algoritme belooft het. De prosperity prediker schreeuwt het. De zelfhulpgoeroe verkoopt het. En de cultuur ademt het: jij BENT, jij bepaalt je eigen waarheid, en jij staat aan de goede kant van de geschiedenis. Genesis 3 is geen verhaal over een tuin. Het is een beschrijving van onze tijd.

Wij go(e)den zijn niet de overwinning op de zondeval. Wij ZIJN de zondeval, herschreven als goed nieuws.

“Si comprehendis, non est Deus. Als je het begrijpt, is het God niet.” Augustinus van Hippo, Sermo 52, 6, 16 (ca. 416)

Karl Barth noemde God der ganz Andere, de geheel Andere. En hij zag scherp wat er gebeurt als je die grens opheft: de mens die God gelijksoortig maakt aan zichzelf, maakt zichzelf gelijk aan God. Hij ziet God in zijn eigen spiegel.

De little gods-leer maakt precies die fout. Ze maakt God begrijpelijk door hem gelijksoortig te maken. Een God die naar zijn eigen soort voortbrengt, die kleine goden schept die spreken zoals Hij spreekt, genezen zoals Hij geneest, scheppen zoals Hij schept: dat is een God die past in een systeem. En een God die in een systeem past, is niet de God van de Bijbel. Het is een spiegel.

Paulus zegt: het dwaze van God is wijzer dan mensen, en het zwakke van God is sterker dan mensen. Dat is waar de little gods-leer instort! Het kruis is het anti-manifesto van de little gods-doctrine. God openbaart zich niet in macht en declaratie, maar in overgave en kwetsbaarheid.

En daar zit de vrijheid die de little gods-leer nooit kan bieden. Want als jij god bent, is alles jouw verantwoordelijkheid. Jouw ziekte is jouw gebrek aan geloof. Jouw armoede is jouw gebrekkige toewijding. Jouw mislukking is jouw schuld. Het systeem dat begon als bevrijding eindigt als de zwaarste last denkbaar.

Jij bent niet God. En dat is het beste nieuws dat er bestaat. Want een God die jij niet begrijpt, die jij niet beheerst, die jij niet op maat snijdt, die kan jou ook werkelijk verrassen. Werkelijk vergeven. Werkelijk ontmoeten op de plaatsen waar jouw systeem het laat afweten. Dat is geen Dummheit. Dat is de vreze Gods.

Si comprehendis, non est Deus. Niet een beperking. Een bevrijding.

Literatuur & bronnen

1 Paulk, E. (1984). Satan Unmasked. pp. 96–97.

2 Hagin, K.E. (1980). The Word of Faith, 13(12), december.

3 Copeland, K. Believer’s Voice of Victory Broadcast, 7 juli 1987.

4 McConnell, D.R. (1988). A Different Gospel. Hendrickson Publishers.

5 Hanegraaff, H. (1993). Christianity in Crisis. Harvest House Publishers.

6 Bonhoeffer, D. (1937). Nachfolge. Chr. Kaiser Verlag. (Ned. vertaling: Navolging)

7 Bonhoeffer, D. (1943). Widerstand und Ergebung. Theorie der Dummheit.

8 Barth, K. (1919/1922). Der Römerbrief. Chr. Kaiser Verlag. (Der ganz Andere)

9 Erickson, M.J. (1998). Christian Theology (2e druk). Baker Academic., pp. 304–320.

10 Augustinus van Hippo (ca. 416). Sermo 52, 6, 16: Si enim comprehendis, non est Deus.